SNES controller: origineel herkennen en wat waarop past

Een SNES controller herken je aan zijn knoppen. Zit er een grijze behuizing met vier gekleurde knoppen op, rood en geel en blauw en groen, dan heb je de Europese uitvoering in handen. Is alles paars en lila, dan kijk je naar een Amerikaans exemplaar. Dat klinkt als een detail voor verzamelaars, maar het is het eerste wat je moet weten: die Amerikaanse controller doet het op de meeste Europese consoles namelijk gewoon niet.

Hieronder staat waar je nog meer op let: hoe je een origineel van een naamloze kloon scheidt, welke slijtplekken bepalen of zo’n tweedehands exemplaar nog wat waard is, en wat er gebeurt als je hem op moderne hardware wilt gebruiken.

Zo zie je of het een Europese SNES controller is

Nintendo gaf de Super Nintendo per regio een eigen gezicht. Japan en Europa kregen dezelfde ronde, zachte vormgeving van de Super Famicom. Noord-Amerika kreeg het hoekige model met de paarse accenten dat de meeste mensen van internet kennen. Die keuze liep door tot in de controller.

• Europa en Japan: grijze behuizing, vier gekleurde actieknoppen. A rood, B geel, X blauw, Y groen. Dat is de indeling die je bij ons in het aanbod ziet.
• Noord-Amerika: grijze behuizing, maar de vier knoppen zijn paars en lila. Nintendo kleurde ze zo om bij de paarse accenten van de Amerikaanse console te passen.

Zie je in een advertentie een paarse SNES controller met de mededeling dat het om een Europees exemplaar gaat, dan klopt er iets niet. Het model staat trouwens ook achterop de behuizing gedrukt, maar de kleur zie je al op de foto en dat scheelt een vraag stellen.

Past een Amerikaanse of Japanse controller op een Europese SNES?

Dit is het punt waar de meeste mensen op hun neus gaan, en waar bijna nergens iets over staat in het Nederlands. De stekker past. De poort is identiek. En toch gebeurt er niets.

De reden zit in het printplaatje achter de controllerpoort van de Europese console. Daar zitten een paar extra diodes op de data- en kloklijn. De Europese controller heeft op zijn eigen printplaat twee weerstandjes zitten die daar antwoord op geven. Een Amerikaanse of Japanse controller heeft die weerstandjes niet, en dan blijft het beeld doodstil terwijl er niets kapot is.

Andersom is er geen enkel probleem: een Europese controller werkt op elke Super Nintendo, ook op een Amerikaanse of een Japanse Super Famicom. Van de drie is de Europese dus de enige die overal past. Er is één uitzondering die je hoop mag geven als je toch een import hebt liggen: op een latere Europese bordversie ontbreekt die blokkade en werkt zo’n controller wel. Dat is loterij, geen regel.

Let op dat dit iets anders is dan de regiovergrendeling op de games. Een Japanse Super Famicom weigert een Europese cartridge vanwege de CIC-chip in de console en de cartridge, niet vanwege de vorm van het doosje. Twee verschillende blokkades dus, met twee verschillende oorzaken, in dezelfde console.

Origineel of kloon: waar je op let

Er zijn de afgelopen dertig jaar bergen naamloze SNES-controllers gemaakt, en op een foto lijken ze verrassend goed. Deze drie dingen scheiden ze:

1. De opdruk. Een origineel draagt de naam Nintendo op de voorkant en een modelcode achterop de behuizing. Klonen laten die opdruk vrijwel altijd weg, want die naam mogen ze er niet op zetten. Ontbreekt hij, dan is het geen Nintendo-exemplaar.
2. Het gevoel onder de knop. De rubberen matjes onder de knoppen zijn het verschil tussen een knop die strak terugveert en eentje die pappig aanvoelt. Naamloze matjes halen dat niet. Dit voel je binnen drie seconden en zie je op geen enkele foto.
3. De kabel en de stekker. Originele kabels zijn dik en soepel en lopen met een nette trekontlasting de behuizing in. Dunne, stugge kabels die zo de kast in verdwijnen zijn een goed teken dat er bezuinigd is.

Een kloon is trouwens geen namaak in de juridische zin. Het zijn gewoon losse merken die hun eigen controller maakten. Ze werken vaak prima, ze voelen alleen anders, en ze zijn een stuk minder waard. Zolang de verkoper eerlijk zegt wat het is, is er niets aan de hand.

Wat je aan een tweedehands exemplaar controleert

Elke controller die hier binnenkomt gaat langs hetzelfde rijtje voordat hij het aanbod in mag. Doe het zelf ook, want een SNES controller is inmiddels ruim dertig jaar oud en dat zit op vaste plekken.

• Alle vier de richtingen van het D-pad. Diagonaal loopt vaak nog wel, maar één richting die af en toe hapert is het klassieke einde van zo’n matje. Test in een menu, niet midden in een game.
• De schouderknoppen. L en R maakten met deze console hun debuut en worden zelden gecontroleerd, terwijl juist zij het eerst versleten raken. Zonder werkende L en R kom je in Super Mario World niet ver.
• Start en Select. Twee kleine knopjes die niemand test en die precies daarom in het aanbod bij ons apart worden nagelopen.
• De kabel over zijn hele lengte. Buig hem rustig door je hand en let op plekken waar het beeld of de invoer wegvalt. Een breuk zit bijna altijd vlak bij de stekker of vlak bij de behuizing.
• Vuil in de knoprand. Bruinige aanslag rond de knoppen betekent dat er iets in gemorst is en dat de matjes daaronder plakken.

Werkt de controller wel maar hapert het beeld of de console zelf, dan ligt het probleem meestal ergens anders. Vuile contacten in de cartridgesleuf zijn de bekendste boosdoener, en die pak je aan zoals beschreven in cartridge-pinnen schoonmaken.

Wat er verder aan Super Nintendo-hardware ligt, van kabels tot losse onderdelen, staat bij elkaar in Super Nintendo accessoires. Van de meeste items ligt hier één exemplaar, dus het aanbod wisselt.

De andere dingen die in die twee poorten passen

De standaardcontroller is niet het enige wat Nintendo voor die poorten maakte, en dat is handig om te weten voordat je een bundel koopt waar iets vreemds bij zit.

• De multitap. Een blokje in poort 2 waarmee je vier of vijf spelers kwijt kunt. Zonder dat blokje speelt Super Bomberman met twee man, ook al staat er vijf op de doos.
• De SNES Mouse. Een echte muis met een matje, die destijds bij Mario Paint werd geleverd. Een handjevol games ondersteunt hem, de rest reageert er niet op.
• De Super Scope. Het lichtpistool op de schouder. Belangrijk voordat je er geld aan uitgeeft: die werkt alleen op een beeldbuis. Hij meet het moment waarop de elektronenstraal langs zijn richtpunt komt, en dat gebeurt op een lcd- of oled-scherm domweg niet. Nintendo zette het destijds al in de handleiding. Op je moderne tv blijft hij dus dood, hoe goed hij ook is.

Diezelfde beperking geldt voor de Zapper van de NES en voor elk ander lichtpistool uit die tijd. Het is geen slijtage en geen defect, het is de manier waarop het ding meet.

Werkt een SNES controller op moderne hardware?

Niet zomaar. De stekker van de Super Nintendo is een eigen ontwerp uit 1990 en die zit nergens anders op. Voor een pc of een moderne console heb je dus altijd iets ertussen nodig, en dat verkopen wij niet.

Twee dingen die vaak door elkaar lopen: de miniversie van de Super Nintendo die Nintendo in 2017 uitbracht gebruikt een heel andere stekker, dus je oude controller past daar niet op. En de draadloze SNES-controller die Nintendo voor de Switch maakte is een apart product; die heeft niets met je originele exemplaar te maken.

Wil je gewoon op de echte console spelen, dan is het beeld meestal het grotere obstakel, niet de controller. Hoe je dat oplost staat in Super Nintendo aansluiten op een moderne tv.

Veelgestelde vragen

Hoeveel controllers kan ik op een SNES aansluiten?

Twee, want er zitten twee poorten op. Games met vier spelers, zoals Super Bomberman, werken via een multitap in poort 2. Die multitap is een los accessoire dat Nintendo destijds apart verkocht en waar de meeste tweedehands consoles zonder aankomen.

Waarom hebben de knoppen verschillende vormen?

A en B liggen rechtsonder en zijn de knoppen die je het vaakst gebruikt; X en Y liggen linksboven. De vier zitten bewust in een ruit in plaats van naast elkaar, zodat je duim er zonder kijken tussen kan wisselen. Het is dezelfde indeling die Nintendo daarna op vrijwel elke controller heeft aangehouden.

Kan ik de rubberen matjes vervangen?

Ja, die zijn los te koop en het is een van de weinige onderdelen van deze controller die je zonder soldeerbout vervangt. Wij bieden die service zelf niet aan; wij verkopen alleen exemplaren waarvan het rijtje hierboven schoon is.

Mijn saves verdwijnen steeds. Ligt dat aan de controller?

Nee. De Super Nintendo bewaart je voortgang in de cartridge zelf, en een deel van die cartridges heeft daar een knoopcelbatterij voor. Is die leeg, dan is je save weg zodra de console uitgaat, hoe goed je controller ook is. Welke games er zo een hebben staat in SNES games met een save-batterij.

Kort samengevat

Grijs met vier gekleurde knoppen is de Europese SNES controller en dat is de enige uitvoering die op alle consoles past. Paars en lila is Amerikaans en werkt op de meeste Europese consoles niet, ook al past de stekker gewoon. Controleer bij een tweedehands exemplaar het D-pad in alle richtingen, de schouderknoppen en de kabel bij de stekker, en kijk of de naam Nintendo er nog op staat. Dat rijtje scheidt in een paar seconden een bruikbare controller van een dure stofvanger.

Wil je zo’n Europese uitvoering meteen op zeker kopen, dan staat het actuele aanbod bij Super Nintendo.